گزنه Nettles / Urtica

Urtica is a genus of flowering plants in the family Urticaceae. Many species have stinging hairs and may be called nettles or stinging nettles (the latter name applying particularly to U. dioica). The generic name Urtica derives from the Latin for 'sting'.

Due to the stinging hairs, Urtica are rarely eaten by herbivores, but provide shelter for insects. The fiber has historically been used by humans, and cooking preparations exist.

گَزَنِه (نام علمی: Urtica) یک سرده از گیاهان گلدار از تیرهٔ 1ایان است. گزنهها گیاهانی علفی و یکساله یا در برخی از گونهها پایا هستند. ساقهٔ آنها راست و چهارگوش بوده و سطح زیرین برگها و سایر بخشهای سبز گیاه، پوشیده از کرکهایی گزنده است و در صورت برخورد با بدن خارش شدیدی ایجاد میکند. گزنه در صورت خشک شدن قابل خوردن و استفاده در غذاها و سالادها است.

گیاهشناسی

گزنهها گیاهانی علفی، یکساله یا پایا هستند. این گیاهان بر اساس نوع گونه، مواد مغذی خاک و سایر موارد محیطی، ۱ تا ۳ متر رشد میکنند. گونههای پایای گزنه دارای زمینساقه هستند.این گیاه با نام علمی Urtica dioica ساقه های راست به ارتفاع 50 تا 100 متر دارد. این گیاه در باغ ها و نقاط مرطوب خارج از شهر به حالت خودرو می روید. گل های گزنه، سبز روشن و بر روی 2 پایه جداگانه واقع شده است. گزنه تارهای مخروطی و گزنده دارد و پس از لمس کردن محتویات سوزش آور داخل آن، وارد بدن شده و باعث سوزش و ناراحتی می شود. این گیاه دارای ترکیبات شیمیایی غنی است و خواص بسیاری دارد .

گونهها

سردهٔ گزنهها دارای گونهها و زیرگونههای متعددی بوده و در بسیاری از نقاط دنیا یافت میشوند. برای مثال، گونهٔ گزنهٔ دوپایه در سراسر آسیا، اروپا و آمریکای شمالی، گزنهٔ کانابیده در سیبری، غرب آسیا و ایران، گزنهٔ اینکیسا در استرالیا و نیوزیلند، گونهٔ گزنهٔ توپی (گزنهٔ رومی) در جنوب اروپا، گزنهٔ سگ (گزنهٔ کوچک) در اروپا و آمریکای شمالی و گونهٔ گزنهٔ گراسیلنتا یا گزنهٔ کوهی در مکزیک، تگزاس و نیومکزیکو یافت میشوند.

حکیم جالینوس، گزنه را برای رفع سرماخوردگی و بیماری دستگاه تنفسی پیشنهاد می کند. گزنه گیاهی است که از دوران ماقبل تاریخ نیز وجود داشته و مردم آن زمان از آن برای تغذیه استفاده می کردند و از خواص درمانی آن اطلاع داشته اند.

طبع گزنه

طبع گزنه گرم و خشک است.

از مهمترین این فواید می توان به موارد ذیل اشاره کرد؛

سم زدایی بدن :

دم کرده گزنه به دفع سموم بدن بهخصوص اوره و بهبود دستگاه لنفاوی کمک می کند.

گیاه گزنه برای درمان اسهال :

گزنه سرشار از پروتئین و روغن های چرب است، جوشانده برگ گزنه برای رفع اسهال مفید است.

گیاه گزنه برای درمان کم خونی :

گزنه حاوی منیزیم و آهن است، افرادی که کم خونی دارند با نوشیدن دم کرده آن کم خونی را بهبود می دهند.

درمان کم خونی با گیاه گزنه

گیاه گزنه برای درمان پوست چرب :

گزنه حاوی ویتامین C است و رادیکال های آزاد پوست را از بین می برد و خواص قلیایی آن چربی پوست را تنظیم می کند. می توانید برگ گزنه را بجوشانید و آن را بکوبید و روی پوست ماسک کنید تا چربی پوست را تنظیم کنید.

گیاه گزنه برای درمان جوش :

گزنه خاصیت ضد التهابی و ضد میکروبی دارد که در درمان آکنه مؤثر است و ویتامین A و C موجود در آن، در از بین بردن لک های ناشی از جوش مؤثر است.

گیاه گزنه برای درمان اگزما :

به دلیل خاصیت ضد التهابی و ویتامین C، K گزنه در کاهش اثرات اگزما مؤثر است؛ خارش و سوزش را تا حد قابل توجهی کاهش می دهد.

گیاه گزنه برای براق کردن مو :

از جمله خواص گزنه می توان به درخشنده کردن موها اشاره کرد؛ به همین منظور جوشانده گزنه را می توان روی موها اسپری کرد.

رویش مو :

گزنه حاوی سیلیکا و گوگرد است و در سلامت و رویش مو مؤثر است. شب ها جوشانده ریشه و برگ و گل گزنه را روی کف سر ماساژ دهید و صبح آبکشی کنید. همچنین روغن گزنه تاثیر مثبتی در سلامتی و رویش مو دارد.

فواید گیاه گزنه برای موها

گیاه گزنه برای درمان شوره سر :

برگ گزنه خشک و روغن نارگیل را شب ها قبل از خواب روی پوست سر بزنید و صبح بشویید.

گیاه گزنه برای درمان خارش پوست سر :

از دلایل خارش سر می توان خشکی، شوره و یا قارچ را نام برد. گزنه علاوه بر خواص گفته شده، مرطوبکننده طبیعی است و با کاهش التهاب پوست سر خارش را کاهش می دهد. روغن گرم گزنه را روی سر بزنید و پس از 10 دقیقه بشویید؛ ترکیب گزنه با حنا یا کتیرا برای درمان بیماری های پوستی مؤثر است.

درمان موخوره :

وجود ویتامین B و اسیدهای معدنی در گزنه در تقویت و سلامت مو مؤثر است.

رفع زخم های قانقاریا :

برگ له شده ی آن در مقدار کمی نمک، اثر قاطعی در رفع زخم های قانقاریایی و اولسرهای چرکین دارد.

گزنه برای دفع درد مفاصل :

شیره تازه گزنه جهت دفع درد مفاصل در استعمال خارجی به کار می رود و اثر تنگ کننده ی مجاری عروق دارد.

دفع درد مفاصل با گیاه گزنه

گزنه برای تنظیم هورمون ها :

فشارهای عصبی علت اصلی اختلال در عملکرد غدد درون ریز هستند و خاصیت آرام بخشی گزنه در تنظیم هورمون های غدد درون ریز مؤثر است.

گیاه گزنه برای رفع خستگی :

ویتامین C و آهن موجود در گزنه سیستم ایمنی را بهبود می بخشد و انرژی زا است. مصرف روزانه گزنه با لیمو به رفع خستگی کمک می کند.

گیاه گزنه برای پیشگیری از پوکی استخوان :

سیلیس و منیزیم موجود در گزنه به حفظ و جذب بیشتر کلسیم کمک می کند.

پیشگیری از پوکی استخوان با گیاه گزنه

گیاه گزنه برای درمان عفونت ادراری :

گزنه خاصیت ادرار آوری دارد و برای عفونت مثانه و مشکلات ادراری مفید است. همچنین سنگ کلیه را به قطعات ریزتر خرد می کند.

گیاه گزنه برای عفونت گلو و دهان :

خاصیت آنتی هیستامینی و ضد عفونی کنندگی گزنه برای درمان حساسیت ها و عفونت گلو، سرفه مؤثر است؛ دم کرده آن را قرقره کنید.

گیاه گزنه برای درمان مشکلات لثه :

همانطور که گفته شد گزنه خاصیت ضد میکروبی دارد. جوشانده آن را دهان شویه کنید، برای سلامت دهان و لثه مؤثر است.

گیاه گزنه برای درمان تنگی نفس :

گزنه به علت وجود ترکیبات گوگردی، برای ضد عفونی شدن مجاری تنفسی مناسب است؛ مصرف سه فنجان دم کرده آن برای مشکلات تنفسی عالی است.

گیاه گزنه مفید برای دیابتی ها :

دیابتی ها در ترشح هورمون انسولین مشکل دارند؛ بنابراین می توانید با نوشیدن دم کرده گزنه قند خود را کنترل کنید. جوشانده یک مشت گزنه خرد شده در 200 گرم آب به مدت 5 دقیقه، مقدار قند در ادرار مبتلایان به دیابت را کاهش می دهد. دم کرده 7 ـ 10 گرم برگ گزنه قبل یا بعد از غذا سبب درمان بیماری قند می شود.

فواید گیاه گزنه برای دیابتی ها

گزنه برای درمان آرتریت :

با خاصیت ضد دردی گزنه می توانید دردهای مفصلی را بهبود دهید. روغن گزنه را روی موضع دردناک بزنید تا درد کاهش یابد.

جلوگیری از جهش دی ان ای :

گاهی اوقات عمدا یا سهوا در معرض سموم محیطی قرار می گیرید که تاثیرات مضری روی سلامتی دارد؛ این سموم ممکن است موجب جهش و پیشرفت سرطان شود، اما با مصرف گزنه از این ها جلوگیری کنید.

گزنه برای بهبود اختلالات عصبی :

گزنه به دلیل خاصیت آرامش بخشی و کاهش هیجانات ناشی از استرس مؤثر است، اما اگر قرص های اعصاب مصرف می کنید برای استفاده از گزنه، با پزشک مشورت کنید.

گزنه برای جلوگیری از ایجاد تومور:

التهاب یکی از دلایل ایجاد تومور است به همین منظور در طب سنتی از جوشانده ریشه گزنه که خاصیت ضد التهابی دارد استفاده می کنند.

فواید و خواص گیاه گزنه

کاهش فشارخون :

پتاسیم، روی و آهن موجود در گزنه در بهبود عملکرد قلب مؤثر است. بنابراین بر بدن تاثیر می گذارد و فشارخون را کاهش می دهد.

گزنه برای جلوگیری از آلزایمر :

گزنه ویتامین های مورد نیاز دستگاه عصبی بدن را تامین می کند. بنابراین احتمال ابتلا به آلزایمر را کاهش می دهد، به همین خاطر روزانه دو فنجان جوشانده ریشه گزنه را بنوشید.

استفاده های دیگر از گزنه

• ساقه گزنه حاوی الیاف است و مورد استفاده می باشد. گزنه به آسانی پرورش می یابد و دارای الیاف زبرتر است.
• در تولید رنگ می توان از گزنه استفاده کرد. از ریشه گزنه، رنگ زرد و برگ های آن زرد مایل به سبز به دست می آید.
• از گزنه می توان در جهت گرد آمدن حشرات سودمند در باغ های گیاهی استفاده کرد.
• رشد گزنه در یک خاک، نشانه حاصلخیز بودن خاک (به ویژه از نظر فسفر) و اشکال از نظر کشاورزی است.
• گزنه به عنوان فعال کننده کمپوست استفاده می کنند.
• از گزنه می توان در تهیه کود مایع استفاده نمود، زیرا غنی از منیزیم، گوگرد و آهن است.

مضرات و عوارض گزنه

• مصرف بیش از حد گزنه برای روده ها و کلیه ها مضر است و باید این داروی گیاهی را همراه با صمغ عربی و کتیرا مصرف نمود.

• بیش از 10 گرم در روز از این گیاه مصرف نکنید، زیرا سبب بند آمدن ادرار می شود.

• مصرف گزنه برای زنان باردار و کودکان مضر است.

تداخلات داروئی گیاه گزنه

• این گیاه دارای خاصیت دیورتیکی است. پس باید از مصرف آن به همراه داروهای مدر پرهیز نمایید.
• گزنه تا حدودی باعث کاهش فشارخون می شود. بنابراین از مصرف آن با داروهای ضدفشارخون بالا یا افزاینده فشار خون خودداری کنید.
• این داروهای گیاهی را به همراه داروهای آرام بخش و ضداضطراب مصرف نکنید.
• گزنه را همراه با داروهای کاهنده قند خون نباید مصرف نمود.
• مصرف این داروی گیاهی در هنگام بارداری و شیردهی توصیه نمی شود.
• ویتامین K موجود در گزنه سبب کاهش اثر ضد انعقادی داروی وارفارین خواهد شد.

Reference:

• Urtica - Wikipedia